خرما؛ د جنت مېوه، د برکت نښه او د بدن طبي خزانه

خرما، چې زموږ په ټولنه کې ورته کهجوره په انګریزي ژبه یې «Date»، په عربي ژبه یې «تمر» او په هندي او اردو ژبو کې یې هم کهجور بولي او علمي نوم « Phoenix dactylifera» دی، یو ډول خوږه مېوه ده چې مسلمانان زیاتره د ثواب په موخه پرې روژه ماتوي.

خرما د جنت مېوه بلل شوې، د برکت نښه ده او له پېړیو راهیسې د انسان د خوړو، درملنې او انرژۍ مهمه سرچینه پاتې شوې ده. خرما د ساده خوند تر شا د روغتیا یوه پیاوړې خزانه لري؛ داسې خزانه چې هم بدن پیاوړی کوي، هم ذهن ځواکمنوي او هم د ګڼو ناروغیو پر وړاندې د وقایې رول لوبوي. په همدې لړ کې، د خرما پېژندنه او د هغې ګټې درک کول کولای شي زموږ د سالم ژوند لپاره یو مهم ګام وي.

۱. د خرما روغتیايي ګټې

خرما، چې ځینې پښتانه ورته کهجوره هم وایي، یوازې یوه خوږه مېوه نه ده، بلکې د انسان د روغتیا لپاره یوه بشپړه طبيعي خزانه ده. دا مېوه د بدن لپاره اړین ویټامینونه، منرالونه او انرژي لري او د منظم استعمال له لارې د بدن ګڼو سیستمونو لپاره ګټوره ده.

• د زړه او وینې لپاره:

خرما د زړه د ناروغیو خطر کموي، د وینې جریان ښه کوي، رګونه پیاوړي کوي او د زړه د حملې او فالج ګواښ راکموي. همداراز د وینې فشار په متوازن ساتلو کې مرسته کوي.

• د وینې کمښت او هډوکي:

خرما د وسپنې، مګنیزم او کلسیم ښه سرچينه ده. د وینې کمښت له منځه وړي، هډوکي پیاوړي کوي او د هډوکو د کمزورۍ مخه نیسي.

• د هاضمې سیستم او معده:

خرما قبضیت له منځه وړي، د معدې اضافي تیزابیت کموي او د کولمو د ناروغیو او اسهال مخه نیسي. همداراز د معدې دردونه اراموي او د کولمو چینجي له منځه وړي.

• انرژي او عمومي ځواک:

خرما بدن ته طبیعي انرژي ورکوي، د ستړیا او کمزورۍ احساس کموي، عضلات پیاوړي کوي او د سختو جسمي فعالیتونو پر مهال بدن تقویه کوي.

• عصبي سیستم او ذهن:

خرما اعصاب اراموي، ذهني تمرکز او حافظه پیاوړې کوي، ذهني ستړیا له منځه وړي او د مغزو فعالیت ښه کوي.

• جنسي روغتیا:

خرما جنسي ځواک زیاتوي او که له شیدو سره وکارول شي، اغېز یې لا زیاتېږي. د جنسي کمزورۍ او ضعف په مخنیوي کې مرسته کوي.

• د ښځو او ماشومانو لپاره ګټې:

د ښځو د وینې کمښت او د شیدو کمښت ستونزې کموي. د ماشومانو او زړو کسانو لپاره مناسبه غذا ده.

• پوست، سترګې او ښکلا:

خرما د پوستکي تازه‌والی ساتي، سترګو ته ګټه رسوي او د بدن ښکلا او توازن کې مرسته کوي.

• وزن او تغذیه:

خرما وزن تنظیموي، اشتها زیاتوي او د اضافي وزن مخه نیسي.

• د ناروغیو مخنیوی:

خرما د سرطاني او نورو مزمنو ناروغیو په مخنیوي کې مرسته کوي، د پښتورګو او عصبي سیستم فعالیت پیاوړی کوي.

۲. په افغانستان کې د خرما حاصلات او اقتصادي ګټې

خرما یا کهجوره د تودو او معتدلو سیمو مېوه ده، چې په افغانستان کې د ځینو ولایتونو په ځانګړي سیمو کې د کرنې لپاره مناسب شرایط لري. هغه سیمې چې مناسبه تودوخه، کافي اوبه او ښه خاوره لري، د خرما د کرکېلې لپاره غوره تولیدي ظرفیت لري.

• د کرنې له پلوه ارزښت:

خرما د کم لګښت او لوړ اقتصادي ارزښت لرونکې مېوه ده. دا مېوه په لنډ وخت کې حاصل ورکوي او بزګر کولای شي له کوچنیو ځمکو هم ښه عاید ترلاسه کړي. همداراز خرما د نورو فصلونو تر څنګ د بدیلو کرنیزو محصولاتو په توګه کرل کېدای شي.

• اقتصادي ګټې:

خرما په کورني بازار کې لوړه تقاضا لري. که په کور دننه تولید یې زیات شي، افغانستان کولای شي د وارداتو کچه راکمه او کورنی تولید پیاوړی کړي.

• د صادراتو فرصت:

خرما د صادراتو وړ محصول دی. پراخ تولید یې کولی شي بزګرانو ته د عاید نوې لارې پرانیزي او هېواد ته د بهرنیو اسعارو د راجلبولو فرصت برابروي. په ځانګړې توګه د سیمې هېوادونو ته د خرما صادرات اقتصادي ارزښت لري.

• د کارموندنې اغېز:

د خرما کرنه، راټولونه، وچول او بسته‌بندي د کارموندنې ښه فرصتونه رامنځته کوي. دا بهیر کولی شي په کلیوالو سیمو کې د بې‌کارۍ کچه راکمه کړي او خلکو ته د حلال عاید زمینه برابره کړي.

• د ملي اقتصاد پیاوړتیا:

د خرما کرکېله نه یوازې بزګرانو ته ګټه رسوي، بلکې د کرنې، سوداګرۍ او صنعت ترمنځ اړیکې هم پیاوړې کوي او د افغانستان د ملي اقتصاد په وده کې مهم رول لري.

۳. د خرما د استعمال مهم ټکي او احتمالي زیانونه

سره له دې چې خرما یو طبیعي او ګټور محصول دی، خو د ناسم یا زیات استعمال په صورت کې ځینې احتمالي ستونزې رامنځته کېدای شي.

• د شکر ناروغان:

هغه کسان چې د شکر ناروغي لري، باید د خرما خوړلو اندازه محدوده کړي، ځکه چې د دې مېوې خوږ طبیعت د وینې شکر زیاتولی شي.

• د هاضمې حساسیت:

د معدې حساسیت لرونکي کسان، د معدې تیزاب یا زخم لرونکي کسان باید د خرما په خوړلو کې احتیاط وکړي، ځکه زیات استعمال یې د معدې سوځښت او درد رامنځته کولی شي.

• د وزن زیاتوالی:

خرما د انرژۍ ډېره ښه سرچینه ده، خو زیات خوړل یې د اضافي وزن او غوړ «accumulation» سبب کېدای شي.

• د ماشومانو لپاره احتیاط:

ماشومان باید په محدوده کچه خرما وخوري، ځکه د هغوی معده او هاضمه حساسه ده.

• د هډوکو او عضلاتو حساسیت:

که څوک د ځانګړو عضلاتي یا هډوکو ستونزې لري، د خرما زیات استعمال کولی شي د هاضمې ستونزې پیدا کړي، نو غوره ده اعتدال مراعات کړي.

۴. سپارښتنه

خرما یا کهجوره که څه هم خورا ګټوره او طبیعي مېوه ده، خو غوره ده په اعتدال او د بدن د اړتیا له مخې وکارول شي. د دې مېوې منظم استعمال د بدن انرژي زیاتوي، زړه، وینه، هاضمه، عصبي سیستم او جنسي ځواک پیاوړی کوي، او د ګڼو ناروغیو مخه نیسي.

په همدې وخت کې، د شکر ناروغان، د معدې حساس خلک، ماشومان او امیدواره ښځې دې د خرما خوړلو اندازه وساتي او د اړتیا په صورت کې د روغتیاپوه له سلا څخه ګټه واخلي.

لنډه دا چې: خرما د ورځني خوړو یوه برخه وګرځوئ، اعتدال مراعات کړئ او د کیفیت له پلوه پاکه او معیاري مېوه وکاروئ، تر څو له ګټې سره سم د احتمالي زیان مخنیوی وشي.